Franciscus op reis naar Armenië

Vrijdag 24 juni begint paus Franciscus aan een driedaagse reis in Armenië. Het is de eerste etappe van een Kaukasus-triptiek, want eind september staan er bezoeken aan de republieken Georgië en Azerbeidzjan op zijn programma. Vrede en verbroedering zijn op deze reizen sleutelwoorden: verbroedering met de oosters-orthodoxe kerken en vrede tussen religies en staten.

 

Paus op bezoek bij de leeuweriken en de Turken op het vinkentouw

 

– door  Frans Wijnands   –

Gevoelig

Zolang opeenvolgende pausen buitenlandse reizen hebben gemaakt weten ze dat ze vaak op eieren moeten lopen. Want veel pausreizen zijn onbedoeld politiek beladen. Een bezoek aan Israël is voor een paus nu eenmaal gecompliceerder dan een pelgrimage naar Lourdes.

24 juni landt paus Franciscus in Jerevan, de hoofdstad van het honderd procent christelijke Armenië (drie miljoen inwoners). Het is het land van Gregorius de Verlichter; van de apostelen Bartholomeus en Thaddeus, de stichters van wat nu de Armeens-apostolische kerk is. Het is het geboorte- en vaderland van chansonnier Charles Aznavour; het land waar het huis van de leeuweriken stond waarover de schrijfster Antonia Arslan in haar gelijknamige boek poëtisch vertelt. Maar ook het land van de ‘eerste genocide van de 20ste eeuw’, zoals  paus Johannes Paulus II het in  2001 onverbloemd zei.

Armenië grenst onder meer aan Turkije. De heilige berg Ararat – waar volgens de Bijbelse overlevering de ark van Noach zou zijn ‘geland’ – is een majestueuze grensmarkering tussen het christelijke Armenië en het islamitische Turkije. Terwijl de paus in Armenië het lied van de leeuweriken zal horen – de boodschappers van de dageraad -, zitten de Turken op het vinkentouw: argwanend, gespannen wachtend op wat de paus gaat zeggen over die genocide.

Genocide 

Honderd jaar geleden kwamen meer dan 1,5 miljoen Armeniërs om in een bittere oorlog toen de Turken van hun zieltogende Ottomaanse Rijk nog gewelddadig aan gebiedsuitbreiding deden en dood en verderf zaaiden onder de Armeniërs. Turkije heeft vanaf het eerste moment ontkend dat er van een planmatige volkerenmoord, holocaust, sprake is geweest. Het waren slachtoffers van de omstandigheden… Maar de Armeens-apostolische kerk verklaarde alle slachtoffers vorig jaar collectief zalig, als martelaren voor hun geloof.

Honderdduizenden Armeniërs stierven op dodenmarsen naar gevangenkampen. Ziekte, honger, mishandeling deden de rest. Executies aan de lopende band, maar de Turkse president Erdogan wordt witheet, iedere keer als het woord genocide valt. Zeker als dat gebeurt in de Duitse Bondsdag, in het Witte Huis en in het Vaticaan. Johannes Paulus II sprak van een genocide, Benedictus XVI ontving tientallen nabestaanden van vermoorde Armeniërs en ook paus Franciscus zal op zijn driedaagse reis uitvoerig in woord en daad herinneren aan dit trauma voor het inmiddels onafhankelijke Armenië.

De pauselijke woordvoerder, de Jezuïet Frederico Lombardi, heeft in de drie kwartier durende persconferentie waarin hij de details van deze pausreis vertelde, niet één keer het woord genocide gebruikt. Voorzichtigheid?, is het Vaticaan van koers veranderd?  Integendeel: pater Lombardi gebruikte namelijk heel bewust het Armeense woord Meds Yeghern, wat in het Armeens ‘grote ramp’ betekent, zeg maar genocide…

De (zelfstandige) Armeens-apostolische kerk is de grootste christelijke (Oriëntaals-orthodoxe kerk) van het land. De Armeens-katholieke kerk die wel geuniëerd is met Rome, is daarmee vergeleken een religieuze splinter. De belangrijkste geestelijk leider van de Armeens-apostolische kerk is Karekin II, die de titel heeft van ‘katholikos’ en die in de eeuwenoude traditie van zijn kerk uitstekende banden met ‘Rome’ heeft.

Programma

Nadat de paus geland is staat een gebedsbijeenkomst in de kathedraal van Jerevan op het programma, samen met Karelin II. Aansluitend is er een ontmoeting met de president van Armenië en het corps diplomatique. 

Zaterdag 25 juni bezoekt de paus het (genocide)monument Meds Yeghern , ook wel het fort van de leeuweriken genoemd. Vervolgens vliegt hij naar  Guymuri, de tweede grootste stad van het land waar hij zijn enige openluchtmis zal opdragen. Hij zal er een weeshuis bezoeken en in de namiddag bezoekt hij de apostolische en katholieke kathedralen. Terug in de hoofdstad Jerevan zal de paus een oecumenische gebedsdienst leiden.

Zondag ontmoet hij onder anderen de Armeense bisschoppen. Zijn  laatste stop voor de terugvlucht naar Rome is het klooster van Khor Virap waar Gregorius de Verlichter – volgens de overlevering – twaalf jaar gevangen heeft gezeten vanwege zijn christelijke prediking. De paus zal er duiven los laten, richting de berg Arafat, richting Turkse grens. Gevleugelde vredesboodschappers…

 

franswijnands@telenet.be

Niet gecategoriseerd