Vaticaan: 50 jaar een dialoog met moderne kunst

“We hebben jullie kunstenaars nodig”

Een halve eeuw geleden opende het Vaticaan zich voor hedendaagse kunst. Geen geringe prestatie, want de Vaticaanse Musea waren voorheen vooral gewijd aan de klassieke tijdperken.

Door Sabine Kleyboldt voor Domradio

Paus Paulus VI was nog geen jaar in functie toen hij op 7 mei 1964 een gedenkwaardig initiatief lanceerde: hij nodigde de kunstwereld uit in de Sixtijnse Kapel om de dialoog te bevorderen. ‘We hebben jullie nodig’, riep hij de verzamelde kunstenaars toe, “omdat het de missie van de kerk is om het onzichtbare, het onuitsprekelijke en daarmee de wereld van God begrijpelijk te maken. En daar bent u meesters in. Kunst is in staat schatten uit de hemel van de geest te stelen en deze met woorden, kleuren en vormen toegankelijk te maken”, aldus Giovanni Battista Montini, veelal uitsluitend herinnerd als de paus die de pil verbood.

Zijn initiatief was succesvol. Veel kunstenaars accepteerden de uitnodiging van de paus tot dialoog – ook door hun eigen werken aan het Vaticaan over te dragen. Dit resulteerde in de oprichting van een aparte afdeling, die op 21 november 1973 officieel werd geopend. Het nieuwe boek ‘Contemporanea 50: The Collection of Modern and Contemporary Art of the Vatican Museums 1973-2023’, dat afgelopen donderdag uitkwam, herinnert hieraan.

“De collectie vertegenwoordigt het kloppende hart van een politiek en cultureel project waarmee we een cruciaal thema in de 20e eeuw wilden aankaarten: de verbinding tussen kerk en hedendaagse cultuur, tussen geloof en kunst”, aldus curator en auteur Micol Forti.

Vincent van Gogh: Pieta

Belangrijke collectie

Barbara Jatta, directeur van de Vaticaanse Musea, benadrukte hoe belangrijk deze nieuwste collectie is voor haar huis. De collectie omvat inmiddels ruim 9.000 werken in vrijwel alle genres, vanaf het einde van de 19e eeuw tot heden. Hiertoe behoren schilderijen, sculpturen, glas-in-loodramen, wandtapijten, prenten, foto’s, installaties, videokunst en architectonische modellen. Vanaf het allereerste begin werd aandacht besteed aan een evenwicht tussen traditie en innovatie, benadrukt Jatta.

Een museum is geen “prachtige begraafplaats”, zei Paulus VI. op 23 juni 1973 bij de inhuldiging van de nieuwe focus. Het is eerder een levend lichaam, een plek waar heden en verleden, behoud en creativiteit samenkomen in een mysterieuze en diepe verbinding.

Mysterieus en enigmatisch

Sommige door het Vaticaan verzamelde werken zijn voor sommige kunstliefhebbers misschien te mysterieus en raadselachtig voor heilige kunst. Bijvoorbeeld de aquarel ‘Maternita’ (1974) van Venturino Venturi, die alleen uit abstracte rode vormen bestaat. Sommige mensen kunnen zich ook beledigd voelen door Mimmo Paladino’s “Crucified Man” (2002). In het beeld “Pieta” (1965) van Tito Amodei ontbreken Maria en Jezus gedeeltelijk armen en benen. Jezus lijkt op de schoot van zijn moeder te balanceren.

Chagall: Christus en de schilder

Al deze kunstwerken staan ​​afgebeeld in het nieuwe boek. Het bevat ook essays over de relatie tussen kunst en geloof, die tijdens de verschillende pontificaten zijn geconsolideerd. Ook tentoonstellingen, waardevolle nieuwe aanwinsten, deelname aan belangrijke conferenties en grote tentoonstellingen zoals de Biënnale worden gedocumenteerd.

Op de Biënnale

Op de 55e Kunstbiënnale in 2013 was het Vaticaan vertegenwoordigd met werken van Tano Festa, waarin het motief van Adam werd overgenomen uit Michelangelo’s beroemde plafondschildering in de Sixtijnse Kapel onder de noemer “In Principio” (In het begin). Ter gelegenheid van het Heilig Jaar 2000 gaf Johannes Paulus II de opdracht voor het beeldhouwwerk “Varcare la soglia” (“De drempel oversteken”) door Giuliano Vangi.

De bekendste namen in de collectie zijn onder meer Vincent van Gogh, Francis Bacon, Marc Chagall, Carlo Carra, Giorgio de Chirico, Giacomo Manzu, Giuseppe Capogrossi, Alberto Burri en Henri Matisse.

Op de 50e verjaardag van de oprichting van de collectie vorig jaar nodigde paus Franciscus kunstenaars uit in de Sixtijnse Kapel en herhaalde hij het belang van de relatie tussen kerk en kunst, die ‘natuurlijk en bijzonder’ is.
In de hedendaagse kunst zijn verwijzingen naar God zeker onduidelijker en onvoorspelbaarder geworden, schrijft de prefect van het Dicasterie voor Cultuur en Onderwijs, kardinaal Jose Tolentino de Mendonca, in het nieuwe boek. Maar paradoxaal genoeg kom je op deze manier dichter bij een authentieke zoektocht naar God. Hedendaagse kunst faalt niet in het ‘onthullen van het wonder van de heilige’

Kerk en kunst

De kerk is al eeuwenlang een toonaangevende instituut voor de bevordering van kunst en cultuur. Nieuwe architecturale stijlen en technieken vonden meestal hun eerste toepassing in de architectuur en inrichting van heilige gebouwen. Hoewel de voormalige monopoliepositie in deze vorm niet meer bestaat, hecht de Kerk vandaag de dag nog steeds grote waarde aan kwaliteit in de heilige kunst.

Ga naar de website van het Vaticaans Museum

bron: Domradio

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *