Onderzoek “De waarde van de kerk”

kerkbalans 2019

  1. Doelstelling

De Interkerkelijke commissie Geldwerving (ICG) ondersteunt plaatselijke kerken in hun geldwervingsproces voor het eigen kerkenwerk, vooral door de landelijke coördinatie van de Actie Kerkbalans.

In haar adviezen aan gemeenten en parochies benadrukt de commissie steeds hoe belangrijk het is dat kerken in de communicatie naar de leden kunnen aangeven wat de waarde van de kerk is en waarom dus de leden bijdragen aan voortbestaan en zo mogelijk groei van hun plaatselijke kerk. Het antwoord op die vragen verschilt per kerk. Om de kerkbesturen, en meer in het bijzonder de organisatoren van de Actie Kerkbalans te helpen bij het denkproces om de waarde van hún kerk te achterhalen is dit jaar een onderzoek daarnaar opgezet. De deelnemers aan het onderzoek worden hierdoor gestimuleerd om over de waarde van de kerk na te denken, en de onderzoeksresultaten kunnen een stimulans en een inspiratiebron voor andere kerken zijn om ook zo’n denkproces op te starten.

  1. Onderzoeksopzet en respons

Het betreft een kwantitatief onderzoek met open en gesloten vragen. De open vragen dienen om spontane reacties te genereren over waarom de kerk voor de respondent belangrijk is; de gesloten vragen om een indruk te krijgen van het relatieve belang van een tiental voorgecodeerde waarde-categorieën. Deze tien categorieën zijn:

(In mijn kerk….)

  • Zien we naar elkaar om

  • Zijn er inspirerende zondagse vieringen

  • Komen kinderen tot hun recht

  • Is er muziek en kunst ter versterking van geloofsinspiratie

  • Zijn we missionair betrokken in onze stad/dorp

  • Geven we aandacht en zorg voor ouderen en eenzamen

  • Bekommeren we ons om de naasten in de directe en verre omgeving

  • Is ruimte voor vele vormen van geloofsinspiratie

  • Wordt rentmeesterschap en duurzaamheid belangrijk gevonden

  • Worden belangrijke gebeurtenissen in het leven gevierd en beleefd

Ze zijn deels gebaseerd op de bevindingen van in de zomer georganiseerde workshops over dit onderwerp waaraan ca. 100 protestantse gemeenten hebben deelgenomen; deze workshops kunnen worden beschouwd als een kwalitatieve voorfase van het onderzoek.

De vragenlijst is opgesteld door het Haarlemse communicatiebureau Dirigo in samenwerking met de werkgroep communicatie van de ICG. De vragenlijst is als ‘webform’ online geplaatst en in eerste instantie is begin oktober 2018 naar een 2000-tal organisatoren van de Actie Kerkbalans een mail verstuurd met het verzoek het formulier in te vullen.

Dit verzoek is in november nog een keer herhaald. Daarnaast is de link naar het webform op de website van Kerkbalans geplaatst en via social media gedeeld. De lijst is uiteindelijk door 283 respondenten ingevuld, waarvan 93 organisatoren, 74 Kerkbalansvrijwilligers en 117 mensen met een andere rol in de kerk (wel vaak ook betrokken bij bestuur of organisatie).

Al met al, gelet op het toch ‘moeilijke’ karakter van de vraagstelling een mooi resultaat (doelstelling van 200 respondenten) dat ook opsplitsing van respons in verschillende categorieën (bijvoorbeeld naar kerkgenootschap) mogelijk maakt.

  1. Resultaten

Open vragen

De respondenten worden met drie verschillende vragen getriggerd om zelf de waarde van hun kerk te ontdekken, te weten

  • Hoe zou u uw gemeente/parochie in één zin omschrijven? (bijlage 1)

  • Als u mensen zou uitnodigen in uw parochie/gemeente, welke argumenten gebruikt u dan om ze ervan te overtuigen mee te gaan? (bijlage 2)

  • Waarom is uw gemeente/parochie voor u persoonlijk waardevol? (bijlage 3)

De antwoorden daarop zijn in de bijlagen onverkort (behoudens verschrijvingen en tot individuele personen en kerken herleidbare antwoorden) opgenomen. Een enkele reactie (opvallend weinig in totaal) getuigt van enig cynisme, maar de meeste antwoorden bieden een schat aan informatie over hoe mensen over hun kerk denken, en iedereen zou ze kunnen lezen met de vraag in het achterhoofd: geldt dat ook voor mijn kerk?

Uit de omschrijving van de kerk komen onder meer begrippen als saamhorig, warm, hartelijk, verbonden, inspirerend, open naar de samenleving, pluriform/divers, actief/vitaal, meelevend etc. naar voren, naast toch wat zorg in verband met vergrijzing en krimp.

Als argumenten om mensen uit te nodigen wordt, naast bovenstaande, ook aandacht gevestigd op bijvoorbeeld de verkondiging van het geloof, waarde van de liturgie en prediking, de mogelijkheid tot bezinning, maar ook de kwaliteit van de voorganger, de muziek, de monumentaliteit van het kerkgebouw, en in het algemeen het hartelijk welkom dat de gast krijgt.

Waarom de kerk voor respondenten persoonlijk waardevol is: naast bovenstaande worden hier waarden als thuis voelen, jezelf kunnen zijn, rust, steun, troost, je talenten kunnen ontplooien, en deel van een gemeenschap zijn genoemd.

Enkele belangwekkende citaten uit dit onderdeel zijn door het communicatiebureau Dirigo gebruikt voor extra communicatieve ondersteuning bij de start van de Actie Kerkbalans 2019 (bijlage 4).

Voorgecodeerde vragen

Veel van de voorgestelde “waarden van de kerk” worden door de respondenten van toepassing op hun kerk gevonden: gemiddeld worden van de tien mogelijke antwoorden er zes aangevinkt. De meest gekozen waarden zijn “Zien we naar elkaar om” en “Geven we aandacht aan ouderen en eenzamen”. Rentmeesterschap en duurzaamheid, alsmede plaatselijke missionaire betrokkenheid zijn blijkbaar minder van toepassing op de eigen kerk.

Als een keuze moet worden gemaakt voor één omschrijving blijkt dat de verschillen in scores van de mogelijke antwoorden toenemen. “Omzien naar elkaar” wordt dan verreweg het vaakst van toepassing op de eigen kerk gevonden, gevolgd door “inspirerende zondagse vieringen” en “bekommeren om de naasten”.

Er zijn bij deze vraag opvallende verschillen tussen Rooms-Katholieken en Protestanten (bij Oudkatholieken waren onvoldoende waarnemingen voor statistische betrouwbaarheid):

De rooms-katholieken blijken “Inspirerende vieringen” en “belangrijke gebeurtenissen in het leven vieren” relatief belangrijk te vinden en de protestanten hechten meer waarde aan “omzien naar elkaar”. Als overigens “aandacht en zorg voor ouderen en eenzamen” en “bekommeren om de naaste” als onderdeel van “omzien naar elkaar” wordt gezien zijn de verschillen kleiner vanwege de hogere score van rooms-katholieken op deze twee waarden.

Ook de rol die mensen in de kerk vervullen is van invloed op hun waarde-beleving: Kerkbalans vrijwilligers hechten wat minder aan de zondagse vieringen en vinden juist het bekommeren om de naasten belangrijker.

Dordrecht, 16 januari 2019

De Roerom, Postbus 90105, 5000 LA Tilburg | Tel. 013-545 58 00 | banken: ING  ---->  NL89 INGB 0003 4065 13

ABN ---->  NL28 ABNA 0264 8199 50 | red.webderoerom@gmail.com | siteproductie: SiteCan Hilversum